سی نیوز-* خورشید هنوز کاملاً بالا نیامده که غوغای پایانهها و سامانههای اعلان بار آغاز میشود، اما این پوسته فعال و پرسرصدا، زیر پوست خود مضطربترین ساعات روز را تجربه میکند. این روزها در پشت میز مدیران شرکتهای حملونقل و درون اتاقک فلزی سنگینکشها، روز کاری با بررسی فرمولهای ریاضی یا برنامهریزیهای دقیق ترانزیتی شروع نمیشود؛ بلکه همه چیز با یک علامت سوال بزرگ آغاز میگردد؛ «امروز چه دستی برنامههایمان را به هم خواهد زد؟» از جادههای کوهستانی و مسیرهای ترانزیتی گرفته تا پشت درهای بسته سامانههای سراسری، همهچیز بوی تعلیق میدهد!
اولین نگاه راننده و مدیر باربری در سپیدهدم، نه به کیلومترشمار است و نه به بارنامه، بلکه به گروههای خبری و نقشههای جادهای است. آیا فلان مسیر پرتردد که دیروز مسدود شده بود، امروز باز است؟ و از آن مهمتر اگر بارگیری انجام شود، آیا مسیر تا رسیدن به مقصد باز خواهد ماند؟ قطع شدنهای ناگهانی جادهها به دلیل مسایل اقلیمی، تعمیرات کشدار یا تصمیمات لحظهای نهادهای ناظر، خطوط سیر ناوگان را به یک مارپیچ پیشبینیناپذیر بدل کرده است. چرخیدن در مسیرهای دوربرگردان و راههای جایگزین، یعنی سوزاندن دهها لیتر گازوئیل اضافه، از دست رفتن زمان تحویل و به خطر افتادن بارها.
اما مصائب جاده تنها نصف ماجراست؛ نصف دیگر پشت مانیتورهای پایانهها رخ میدهد. امروز تکنولوژی که قرار بود عصای دست زنجیره تامین باشد، خود به یکی از گلوگاههای اصلی تبدیل شده است. قطع و وصلیهای مداوم سامانههای اعلام بار، صدور بارنامه آنلاین و درگاههای گمرکی، کلاف سردرگم حملونقل را پیچیدهتر میکند. وقتی سامانه میخوابد، خطوط بارگیری متوقف میشوند؛ کامیونها در مبدأ زمینگیر میگردند و رانندهای که باید کیلومترها آنطرفتر بار را تخلیه میکرد، ساعتها در انتظار یک «تأییدیه سیستمی» ساده، زیر آفتاب و در ترافیک پایانهها میسوزد. این ناپایداریهای دیجیتال، تمام برنامهریزیهای دقیق زمانبندی را در یک لحظه به خاکستر تبدیل میکنند.
کمی آنطرفتر و در نقطه صفر مرزی، این کلاف درهمتنیدهتر میشود. صفهای کیلومتری کامیونهایی که گوش تا گوش جادههای منتهی به مرز را پر کردهاند، به تابلویی ثابت از واقعیت این روزهای ترانزیت بدل شده است. معطلیهای چندروزه و گاه چندهفتهای پشت گمرکات مرزی، کامیونهای چند میلیاردی را به انبارهای ثابت و بیتحرک بدل کرده است. رانندگانی که روزها دور از خانواده، در سختترین شرایط محیطی و بدون حداقل امکانات رفاهی، چشم به راه گشودهشدن گرههای اداری، دیپلماتیک یا گمرکی ماندهاند، بیشترین تاوان این کندی عملیاتی را میپردازند. خواب سرمایه در مرز، فقط خسارت صاحب بار نیست؛ بلکه مستقیماً توان و رمق راننده را میگیرد.
در نهایت تمام این فشارها در یک نقطه جمع میشوند و آن چیزی نیست جز دفترچه حسابوکتاب و فاکتورهای مالی. صورتحسابهای حملونقل این روزها سنگینتر از همیشه است، اما نه به نفع فعالان این حوزه. هزینههای پنهانی که هیچگاه در نرخهای رسمی کرایه دیده نمیشوند از استهلاک قطعات با قیمتهای نجومی و مصرف سوخت در صفهای طولانی گرفته تا جریمههای تأخیر و هزینههای غیرمنتظره مسیر ؛ سود باربریها و رانندگان را تا سرحد صفر میتراشد. بازار و نرخهای مصوب، انعطافی در برابر این جهشهای ناگهانی هزینهها ندارند؛ و دقیقاً در همین نقطه است که مدیران و رانندگان با این پرسش تلخ و واقعی مواجه میشوند؛ آیا این مسیر و این بار، ارزش اینهمه استرس، معطلی و هزینههای غیرقابل جبران را داشت؟
